Vanuit welk mensbeeld, en vanuit welke overtuigingen handel jij in, en organiseer jij jouw organisatie? En een andere interessante vraag: vanuit welk mensbeeld en welke overtuigingen wil jij zelf behandeld worden?
Human Resource, het verouderde mensbeeld
Human Resource, een term die in opspraak is. En niet onterecht wat mij betreft. Sinds ik in het HR-vak zit, heb ik al moeite met de term Human Resources. Wat voor de een één pot nat is – ‘Toch gewoon iets met mensen in het bedrijf?’- heeft de term voor mij een te instrumentele en afstandelijke lading. En dat terwijl het over ménsen gaat. Mensen met een ziel en karakter. De menselijke rijkdom, de grootste rijkdom van iedere organisatie.
De mens als instrument
Diezelfde mens werd tientallen jaren gezien als één van de instrumenten. Een middel dat je inzet en gebruikt om bepaalde productie te realiseren. Lange tijd stonden Human Resources in managementboeken in hetzelfde rijtje als machines, grondstoffen en halffabricaten. Stuk voor stuk levenloze en passieve dingen, zonder wilskracht en gevoel, die je naar je hand kunt zetten. Instrumenten die je aanschaft en probleemloos vervangt als het niet doet wat het zou moeten doen.
Oude wetenschap over mensen en arbeid stimuleerden deze kijk op mensen. De eerste theorieën over arbeidsmotivatie gingen uit van het idee dat medewerkers lui zijn. Dat ze niet gemotiveerd waren om hun werk te doen en weinig ambitie hebben. Men ging er vanuit dat geld verdienen de enige reden was om te werken. Daarom was controle noodzakelijk en werd een autoritaire leiderschapsstijl aangeraden. Een die middels bestraffen en belonen de mensen aanspoort datgene te doen waarvoor ze kwamen, en dat je ze moest dwingen om te werken.
How little did we know?
Hoe je organisaties met een verouderd mensbeeld herkent
De wijze waarop we naar mensen kijken en welke overtuigingen we erover hebben, is bepalend voor onze manier van handelen. Hierop stemmen we ons beleid af, bepalen we hoe we mensen behandelen en hoe we reageren op hun houding en gedrag. Ondanks dat de wereld en de kijk op werk en mens in de loop der jaren radicaal veranderd zijn, zijn (veel) organisaties nog steeds ingericht vanuit de mens als resource.
Organisaties met een verouderd mensbeeld herken je aan een van deze kenmerken:
• Processen zijn ingericht op basis van wantrouwen: een web aan regels, procedures en controles overheersen.
• Autoritair leiderschap: command-and-control voert de boventoon.
• Focus op aantal geschreven uren, voorgeschreven taken en functies: in plaats van effectiviteit en behaald resultaat.
• Weinig vraag naar inspraak of betrokkenheid van medewerkers, omdat dit als tijdrovend en vertragend wordt ervaren.
• Wegwuiven initiatieven en ideeën van medewerkers, of ze verdwijnen in de (vaak genegeerde) ideeën box. Het team wordt niet betrokken bij de plannen en ideeën richting de toekomst.
• Gemaakte fouten en persoonlijke zwakheden blijven onder tafel, en veel energie gaat verloren aan het verdoezelen hiervan.
• Weinig tot geen ruimte voor persoonlijke aandacht en ontwikkeling: kwaliteiten en talent blijven onbenut en worden zo verspild.
• Onwetendheid doet volgen: transparantie in informatie en communicatie wordt gezien als bedreigend voor de besluitvorming of opvolging van genomen beslissingen.
• Afdeling personeelszaken/HR is met name gericht op uitvoeren van beleidsregels, procedures en administratieve taken, en niet of nauwelijks op het ondersteunen en laten floreren van de medewerkers.
Dag betrokkenheid, hallo demotivatie
Benader je mensen als resources en richt je de organisatie op deze wijze in, dan sta je direct met
1-0 achter. Wat is het effect hiervan op de mensen? En welke houding en gedrag komt hier (logischerwijs) uit voort?
· Geen betrokkenheid en bevlogenheid
· Gebrek aan eigenaarschap en nemen van verantwoordelijkheid
· Gedemotiveerde medewerkers
· Slechte werksfeer en samenwerking
· Veel gemopper en geklaag
· Hoog ziekteverzuim en veel verloop
· Salaris en secundaire arbeidsvoorwaarden zijn het enige beschikbare instrument om mensen te behouden of werven.
Kijk je zo naar het rijtje effecten, dan is dat juist niet wat je wilt terugzien in je organisatiecultuur (ook de mensen die er werken niet overigens). Het staat lijnrecht tegenover wat we toch allemaal het liefst willen: die bevlogen en betrokken medewerkers. De betrokkenheid en de bevlogenheid die zorgen voor loyaliteit, innovativiteit en flow. De flow die weer bekendstaat als cruciale factor voor productiviteit. Diezelfde betrokkenheid en bevlogenheid zorgt voor blije klanten en resulteert in winstgevendheid van de organisatie. En dat staat nog even los van de allerbelangrijkste uitkomst (die een waarde op zichzelf is en soms nogal overschaduwd wordt door alle organisatiebelangen): het welzijn en werkgeluk van de medewerkers.
Als dat is wat we willen, die bevlogen en betrokken medewerker, wat is dan de allereerste fundamentele stap die je als organisatie moet maken?
De eerste stap is: de medewerkers zien voor wat ze zijn; mens.
“I’m not a human resource, I’m a human being” – Henry Mintzberg, managementwetenschapper
Human Being, het grootste rijkdom van organisaties
Alle moderne theorieën laten ons nu keer op keer zien dat we daadwerkelijk te maken hebben met het tegenovergestelde mensbeeld dat we in 1960 voor waar aannamen. Het mensbeeld van Human Resource is geëvolueerd in een verbeterde versie: de Human Being.
Wij zijn Human Beings, allen authentiek en verschillende wezens. Ieder heeft zo zijn eigen unieke natuurlijke talenten waar hij of zij het beste op ingezet kan worden. Ook hebben we zo onze valkuilen en zwaktes. We hebben wensen en behoeftes die voortkomen uit onze innerlijke drijfveren. En we willen en kunnen onze capaciteiten verder ontwikkelen en transformeren.
Ook zijn we de bron en inspiratie voor creativiteit, een instinctief proces dat geen levenloze resource kan vervangen. We zijn in staat om idealen na te streven en passie te voelen. We houden van werken en kunnen onszelf ook aansturen, als het werk en de werkomgeving ons intrinsiek motiveert.
Met al deze unieke talenten en eigenschappen, brengt iedere human being een onmisbaar puzzelstuk ter tafel als het gaat om het totaalplaatje van de organisatie. Dat is onze kracht. De menselijke rijkdom, de grootste rijkdom van iedere organisatie.
Benieuwd hoe je meer over de talenten en eigenschappen van je medewerkers leert? Lees meer over de kracht van empathisch luisteren.
De magie van (volwaardig) gezien worden
In de kern willen we onszelf zijn en doen wat bij ons past. Daarnaast willen we ons gehoord, gewaardeerd en gezien voelen. De mate van inzet, inbreng en motivatie hangt sterk af van hoe we ons voelen. Voelen we ons ondergewaardeerd, dan is het waarschijnlijker dat we het minimale zullen doen en met weinig werkplezier naar ons werk gaan. Maar geven we om iets of iemand, en hebben we het gevoel dat er ook om ons wordt gegeven, dat we ertoe doen, en dat er om ons bekommerd wordt, dan zetten we met alle liefde dat stapje extra, geven we net dat beetje meer en gaan we ervoor. En dat is nou net die bevlogen- en betrokkenheid waar organisaties naar op zoek zijn.
Hoe mooi is het dan om te weten dat het ontwikkelen van betrokken en bevlogen medewerkers binnen onze eigen invloedsferen zit. Je hebt hier als organisatie veel invloed op. Onderzoek toont aan dat er een positief verband is tussen de mate van inspanning en aandacht die organisaties aan de mensen geven en de mate van bevlogen en betrokken medewerkers. Een passende quote van Sorenson is: “Waar de relatie tussen werkgever en werknemer wederkerig is, geven beiden, profiteren beiden en groeien beiden.”
Dus wil je meer betrokken medewerkers? Wees dan betrokken bij hen. Zie hen! Klinkt bijna te simpel om op te schrijven, maar that’s it. Geef datgene wat je wilt ontvangen. Zet die eerste fundamentele stap en werk aan je eigen perceptie. Van human resource naar een human being. Je zult zien dat het wonderen zal doen voor je organisatie.
Stel ik je de beginvraag nogmaals… En wees eerlijk tegen jezelf.
Vanuit welk mensbeeld en overtuigingen heb jij altijd gehandeld en behandeld?
En vanuit welke overtuiging zou jij willen handelen én, nog belangrijker, behandeld willen worden?
Liefs,
Marcia
People & Culture coach
In mijn volgende artikel neem ik jullie mee wat de organisaties kenmerkt die deze paradigmaverschuiving al volledig omarmd hebben en wat het ze heeft opgeleverd.
